محیط کشت

🔍 در حوزه   میکروب‌شناسی و زیست‌شناسی سلولی، انتخاب محیط کشت مناسب برای رشد، شناسایی و مطالعه میکروارگانیسم‌ها و سلول‌ها امری حیاتی است. این محیط‌ها با فراهم کردن مواد مغذی و شرایط فیزیکی و شیمیایی لازم، امکان بررسی دقیق‌تر ویژگی‌های این موجودات زنده را فراهم می‌کنند.

🔍 در ادامه، به معرفی کوتاه محیط‌های کشت مورد بحث می‌پردازیم تا درک بهتری از کاربرد آن‌ها حاصل شود.

 

🔍 جهت خرید و تهیه روی محیط کشت مد نظر کلیک نمائید.

 

✓ محیط کشت مولر هینتون آگار :

محیط کشت مولر هینتون آگار (Mueller–Hinton Agar) یک محیط جامد و غیرانتخابی است که به طور استاندارد برای آزمون حساسیت آنتی‌بیوتیکی (روش دیسک دیفیوژن/کربی-باوئر) استفاده می‌شود. این محیط به دلیل ترکیب نسبتاً ثابت و قابلیت انتشار مناسب آنتی‌بیوتیک‌ها در آگار، نتایج قابل تکرار و قابل مقایسه ایجاد می‌کند. همچنین برای رشد بسیاری از باکتری‌های بیماری‌زا مناسب است و در صورت نیاز برای برخی ارگانیسم‌های خاص می‌توان آن را با خون یا مکمل‌های دیگر غنی‌سازی کرد.

✓ محیط کشت مولر هینتون براث:

مولر هینتون براث (Mueller–Hinton Broth) یک محیط مایع استاندارد و غیرانتخابی است که بیشتر برای تعیین حداقل غلظت مهاری (MIC) آنتی‌بیوتیک‌ها در روش‌های رقت (broth dilution) استفاده می‌شود. این محیط به دلیل ترکیب نسبتاً ثابت و شفافیت مناسب، امکان رشد طیف وسیعی از باکتری‌ها و خوانش دقیق اثر آنتی‌بیوتیک را فراهم می‌کند.

✓ محیط کشت MRS Broth  :

محیط کشت MRS Broth یک محیط مایع غنی و انتخابی/تقویتی است که عمدتاً برای کشت و افزایش رشد باکتری‌های لاکتیک‌اسید به‌ویژه Lactobacillus استفاده می‌شود. ترکیباتی مثل گلوکز، پپتون، عصاره مخمر و املاح (مانند استات و سیترات) همراه با pH نسبتاً پایین باعث می‌شود رشد لاکتوباسیل‌ها تقویت و رشد بسیاری از باکتری‌های مزاحم تا حدی مهار شود. از این محیط در آزمایش‌های جداسازی، شمارش، نگهداری و تولید انبوه سویه‌های پروبیوتیک و تخمیری به‌طور گسترده استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت MRS Agar :

محیط کشت MRS Agar شکل جامدِ محیط MRS است و برای جداسازی، کشت و شمارش باکتری‌های لاکتیک‌اسید به‌ویژه Lactobacillus به‌کار می‌رود. ترکیبات غذایی غنی به‌همراه عوامل تنظیم‌کننده مانند استات/سیترات و pH نسبتاً پایین رشد لاکتوباسیل‌ها را تقویت کرده و رشد بسیاری از میکروارگانیسم‌های ناخواسته را کاهش می‌دهد. این محیط در کنترل کیفیت مواد غذایی تخمیری و محصولات پروبیوتیک، معمولاً با انکوباسیون در شرایط کم‌اکسیژن یا بی‌هوازی استفاده می‌شود.

✓  محیط کشت PDA :

محیط کشت PDA (Potato Dextrose Agar) یک محیط جامد و غنی است که عمدتاً برای کشت و جداسازی قارچ‌ها و مخمرها به‌کار می‌رود. وجود عصاره سیب‌زمینی و دکستروز رشد قارچ‌ها را تقویت می‌کند و معمولاً به دلیل pH نسبتاً اسیدی رشد بسیاری از باکتری‌ها تا حدی کاهش می‌یابد.

✓ محیط کشت PDB :

محیط کشت PDB (Potato Dextrose Broth) شکل مایعِ PDA است و برای کشت و تکثیر قارچ‌ها و مخمرها به‌ویژه جهت تولید توده میسلیومی یا متابولیت‌ها استفاده می‌شود. این محیط به دلیل داشتن عصاره سیب‌زمینی و دکستروز، رشد قارچی را تقویت می‌کند و به‌طور معمول به علت pH نسبتاً اسیدی رشد بسیاری از باکتری‌ها کمتر می‌شود.

✓ محیط کشت TSI :

محیط کشت TSI (Triple Sugar Iron Agar) یک محیط افتراقی است که برای تشخیص و تفکیک باکتری‌های روده‌ای بر اساس تخمیر سه قند (گلوکز، لاکتوز، ساکاروز) و تولید گاز و H₂S به‌کار می‌رود. تغییر رنگ شیب و عمق (زرد/قرمز)، ایجاد ترک یا بالا آمدن آگار و سیاه شدن محیط، الگوی متابولیکی باکتری را نشان می‌دهد.

✓ محیط کشت TSB :

محیط کشت TSB (Tryptic Soy Broth) یک محیط مایع عمومی و غیرانتخابی است که برای کشت و تکثیر طیف وسیعی از باکتری‌ها و تهیه‌ی پیش‌کشت (pre-culture) استفاده می‌شود. این محیط به دلیل مواد غذایی نسبتاً غنی، برای آزمایش‌های روتین، افزایش جمعیت میکروبی و کنترل کیفیت کاربرد دارد.

✓ محیط کشت TSA :

محیط کشت TSA (Tryptic Soy Agar) یک محیط جامد عمومی و غیرانتخابی است که برای کشت و نگهداری طیف وسیعی از باکتری‌ها (و برخی قارچ‌ها) به‌کار می‌رود. به دلیل ترکیب غذایی نسبتاً غنی و پشتیبانی از رشد بسیاری از میکروارگانیسم‌ها، در کشت روتین آزمایشگاهی و کنترل کیفیت میکروبی کاربرد گسترده دارد.

✓ محیط کشت LB broth :

محیط کشت LB Broth (Luria–Bertani) یک محیط مایع عمومی و نسبتاً غنی است که به طور گسترده برای کشت باکتری‌ها به‌ویژه E. coli در کارهای روتین و مولکولی استفاده می‌شود. این محیط معمولاً از تریپتون، عصاره مخمر و نمک (NaCl) تشکیل شده و برای رشد سریع، تهیه پیش‌کشت و تکثیر پلاسمید کاربرد دارد.

✓ محیط کشت LB Agar :

LB Agar شکل جامدِ محیط LB است که برای کشت، جداسازی و نگهداری کلنی‌های باکتری‌ها (به‌ویژه E. coli) روی پلیت استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت  MR-VP medium :

محیط MR-VP یک محیط افتراقی است که برای انجام آزمون‌های متیل رد (MR) و ووگس–پروسکاور (VP) جهت بررسی مسیرهای تخمیر گلوکز و تشخیص برخی باکتری‌های روده‌ای به‌کار می‌رود.

✓ محیط کشت  لاکتوز براث:

لاکتوز براث (Lactose Broth) یک محیط مایع است که برای آزمون‌های تخمیری و به‌ویژه تشخیص اولیه کلیفرم‌ها بر اساس تخمیر لاکتوز و تولید گاز به‌کار می‌رود.

✓ محیط کشت بلاد آگار :

بلاد آگار (Blood Agar) یک محیط جامد غنی و افتراقی است که با افزودن خون (معمولاً ۵٪ خون گوسفند) امکان رشد بسیاری از باکتری‌ها را فراهم کرده و الگوی همولیز (آلفا/بتا/گاما) را برای تشخیص نشان می‌دهد.

✓ محیط کشت اوره آگار :

اوره آگار (Urea Agar) یک محیط افتراقی است که برای شناسایی باکتری‌های اوره‌آز مثبت بر اساس تجزیه اوره و افزایش pH (تغییر رنگ معرف به صورتی/ارغوانی) استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت اوره براث :

اوره براث (Urea Broth) یک محیط مایع افتراقی است که برای تشخیص سریع باکتری‌های اوره‌آز مثبت از طریق تجزیه اوره و قلیایی شدن محیط (تغییر رنگ معرف به صورتی) به‌کار می‌رود.

✓ محیط کشت  XLD Agar  :

XLD آگار (Xylose Lysine Deoxycholate Agar) یک محیط کشت انتخابی و افتراقی است که برای جداسازی و تشخیص پاتوژن‌های روده‌ای، به‌ویژه سالمونلا و شیگلا، از طریق بررسی تخمیر قندها و تولید سلفید هیدروژن  (𝐻2𝑆) استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت YGC آگار :

YGC آگار یک محیط کشت انتخابی برای جداسازی و شمارش مخمرها و کپک‌ها در مواد غذایی است که به‌واسطه وجود کلرامفنیکل از رشد باکتری‌ها جلوگیری می‌کند.

✓ محیط کشت  پپتون واتر:

پپتون واتر (Peptone Water) یک محیط مایع ساده و غیرانتخابی است که برای رقیق‌سازی نمونه، تهیه سوسپانسیون میکروبی و پیش‌غنی‌سازی/احیای اولیه میکروارگانیسم‌ها به‌کار می‌رود.

✓ محیط کشت فنل رد آگار :

فنل رد آگار (Phenol Red Agar) یک محیط کشت افتراقی است که برای بررسی توانایی میکروارگانیسم‌ها در تخمیر قندها بر اساس تغییر رنگ معرف فنل رد در اثر تولید اسید به‌کار می‌رود.

✓ محیط کشت فنل رد براث :

فنل رد براث (Phenol Red Broth) یک محیط کشت افتراقی مایع است که برای تشخیص تخمیر قندها توسط باکتری‌ها بر اساس تغییر رنگ فنل رد و گاهی تولید گاز استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت  Yeast Extract Agar :

Yeast Extract Agar یک محیط کشت عمومی و غنی است که به دلیل داشتن عصاره مخمر، برای رشد و نگهداری انواع باکتری‌ها و برخی قارچ‌ها به‌کار می‌رود.

✓ محیط کشت مانیتول سالت آگار:

مانیتول سالت آگار (MSA) یک محیط انتخابی و افتراقی با نمک بالا است که برای جداسازی استافیلوکوک‌ها و تشخیص تخمیر مانیتول (زرد شدن محیط در گونه‌های مانیتول‌مثبت مثل S. aureus) استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت  نشاسته آگار:

نشاسته آگار (Starch Agar) یک محیط کشت افتراقی است که برای تشخیص توانایی باکتری‌ها در هیدرولیز نشاسته از طریق فعالیت آنزیم آمیلاز به‌کار می‌رود.

✓ محیط کشت  PCA :

PCA (Plate Count Agar) یک محیط کشت عمومی و غیرانتخابی است که برای شمارش کل باکتری‌های زنده هوازی در نمونه‌های غذایی، آب و مواد مختلف استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت  Of basal medium :

Basal medium (محیط پایه) یک محیط کشت ساده و حداقلی است که فقط مواد مغذی ضروری را دارد و به‌عنوان پایه برای افزودن مکمل‌ها و تهیه محیط‌های اختصاصی/آزمون‌های افتراقی استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت  دکستروز آگار:

دکستروز آگار (Dextrose Agar) یک محیط کشت عمومی حاوی دکستروز است که برای رشد و نگهداری بسیاری از میکروارگانیسم‌ها، به‌ویژه قارچ‌ها و برخی باکتری‌ها استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت دکستروز براث:

دکستروز براث (Dextrose Broth) یک محیط مایع غنی از گلوکز است که برای تکثیر سریع و عمومی باکتری‌ها و قارچ‌ها و همچنین بررسی توانایی آن‌ها در تخمیر قند دکستروز استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت سیمون سیترات آگار:

سیمون سیترات آگار (Simmons Citrate Agar) یک محیط افتراقی است که برای تشخیص توانایی باکتری در استفاده از سیترات به‌عنوان تنها منبع کربن به‌کار می‌رود و در صورت مثبت شدن، به علت قلیایی شدن محیط رنگ آن به آبی تغییر می‌کند.

✓ محیط کشت  SDA 4% :

SDA 4% (Sabouraud Dextrose Agar 4%) یک محیط انتخابی با قند بالا و pH اسیدی است که برای جداسازی و کشت قارچ‌ها (مخمر و کپک) به‌کار می‌رود و رشد بسیاری از باکتری‌ها را محدود می‌کند.

✓ محیط کشت SDB 2% :

SDB 2% (Sabouraud Dextrose Broth 2%) یک محیط مایع اسیدی حاوی ۲٪ دکستروز است که برای رشد و غنی‌سازی قارچ‌ها (مخمرها و کپک‌ها) و تهیه سوسپانسیون قارچی استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت نوتریت آگار:

نیتریت آگار (Nitrite Agar) یک محیط کشت اختصاصی است که برای بررسی/تشخیص باکتری‌های نیتریت‌ساز یا مصرف‌کننده نیتریت (در آزمون‌های چرخه نیتروژن) به‌کار می‌رود.

✓ محیط کشت نوتریت براث:

نوتریت براث (Nitrite Broth) یک محیط کشت مایع است که برای بررسی توانایی میکروارگانیسم‌ها در تولید، احیا یا مصرف نیتریت در آزمون‌های مرتبط با چرخه نیتروژن استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت شکلات آگار:

شکلات آگار (Chocolate Agar) یک محیط غنیِ غیرانتخابی از خون لیزشده است که برای کشت باکتری‌های سخت‌گیر مانند Haemophilus و Neisseria به‌کار می‌رود.

✓ محیط کشت LD Agar :

LD Agar یک محیط کشت انتخابی و افتراقی است که معمولاً برای جداسازی برخی باکتری‌های روده‌ای، به‌ویژه سالمونلا و شیگلا، بر اساس تخمیر لاکتوز و ویژگی‌های بیوشیمیایی استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت VRB Agar :

VRB Agar (Violet Red Bile Agar) یک محیط کشت انتخابی و افتراقی است که برای شمارش و جداسازی کلیفرم‌ها در آب، شیر و مواد غذایی استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت مک کانکی آگار:

مک‌کانکی آگار (MacConkey Agar) یک محیط کشت انتخابی و افتراقی است که برای جداسازی باکتری‌های گرم‌منفی روده‌ای و تفکیک تخمیرکنندگان لاکتوز (کلنی‌های صورتی) از غیرتخمیرکنندگان به‌کار می‌رود.

✓ محیط کشت مک کانکی براث:

مک‌کانکی براث (MacConkey Broth) یک محیط کشت انتخابی و افتراقی مایع است که برای تشخیص و غنی‌سازی کلیفرم‌ها و باکتری‌های گرم‌منفی روده‌ای بر اساس تخمیر لاکتوز و تولید اسید و گاز استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت KIA :

KIA (Kligler Iron Agar) یک محیط کشت افتراقی است که برای بررسی تخمیر گلوکز و لاکتوز و همچنین تولید گاز و هیدروژن سولفید  (𝐻2𝑆)  در باکتری‌های روده‌ای استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت رینگر:

محلول رینگر (Ringer Solution) یک محلول نمکی متعادل است که برای رقیق‌سازی نمونه‌ها، شست‌وشو و حفظ زنده‌مانی موقت میکروارگانیسم‌ها بدون تأمین رشد قابل‌توجه استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت Lysine iron Agar :

Lysine Iron Agar (LIA) یک محیط کشت افتراقی است که برای بررسی دکربوکسیلاسیون یا دآمیناسیون لیزین و همچنین تولید هیدروژن سولفید  (𝐻2𝑆) به‌ویژه در شناسایی باکتری‌های روده‌ای به کار می‌رود.

✓ محیط کشت Tetrathionate Broth :

Tetrathionate Broth یک محیط کشت غنی‌سازی انتخابی است که برای افزایش رشد و جداسازی سالمونلا از نمونه‌های غذایی، آب یا مدفوع با مهار نسبی فلور همراه استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت SIM medium :

SIM Medium یک محیط کشت نیمه‌جامد افتراقی است که برای بررسی تولید سولفید هیدروژن  (𝐻2𝑆) ، تولید ایندول و تحرک باکتری‌ها به کار می‌رود.

✓ محیط کشت  برد پارکر آگار:

برد پارکر آگار (Baird-Parker Agar) یک محیط کشت انتخابی و افتراقی برای جداسازی و شمارش Staphylococcus aureus است که با تلوُریت و لستین/لیپاز، کلنی‌های تیپیک (معمولاً تیره با هاله شفاف) را آشکار می‌کند.

✓ محیط کشت MYP agar :

MYP Agar (Mannitol Egg Yolk Polymyxin) یک محیط کشت انتخابی و افتراقی برای جداسازی و شمارش Bacillus cereus است که با پلی‌میکسین فلور همراه را مهار کرده و با مانیتول و زرده تخم‌مرغ تخمیر قند و فعالیت لستیناز را نشان می‌دهد.

✓ محیط کشت رز بنگال:

رز بنگال آگار (Rose Bengal Agar) یک محیط کشت نسبتاً انتخابی برای جداسازی و شمارش مخمرها و کپک‌ها است که با رنگ رز بنگال (و معمولاً همراه آنتی‌بیوتیک) رشد باکتری‌ها و گسترش سریع کلنی‌های قارچی را محدود می‌کند.

✓ محیط کشت Corn Meal Agar :

Corn Meal Agar یک محیط کشت قارچی است که برای القای تشکیل کلامیدوسپور و مشاهده مورفولوژی (به‌ویژه در Candida albicans) و تمایز برخی مخمرها به کار می‌رود.

✓ محیط کشت PPLO Agar :

PPLO Agar (Pleuropneumonia-Like Organisms Agar) یک محیط کشت اختصاصی و غنی‌شده است که برای کشت و جداسازی مایکوپلاسماها (به‌علت نیاز به استرول‌ها و مواد غذایی ویژه) استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت PPLO broth :

PPLO Broth (Pleuropneumonia-Like Organisms Broth) یک محیط کشت مایع غنی‌شده است که برای رشد و کشت مایکوپلاسماها، به‌خصوص در مراحل اولیه یا برای تأیید رشد، به کار می‌رود.

✓ محیط کشت EMB agar :

EMB Agar (Eosin Methylene Blue Agar) یک محیط کشت انتخابی و افتراقی است که برای جداسازی و تمایز باکتری‌های گرم منفی، به‌ویژه انتروباکتریاسه، بر اساس تخمیر لاکتوز (کلنی‌های با مرکز تیره و درخشان بنفش-سبز برای باکتری‌های لاکتوز تخمیرکننده) استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت بروسلا آگار:

Brucella Agar یک محیط کشت غنی و همه‌منظوره است که برای رشد طیف وسیعی از باکتری‌های سخت‌رشد (fastidious)، به‌ویژه گونه‌های Brucella، همراه با افزودنی‌هایی مانند خون یا سرم استفاده می‌شود.

✓ محیط کشت بروسلا براث:

Brucella Broth یک محیط کشت مایع غنی‌شده است که برای رشد و کشت اولیه سویه‌های سخت‌رشد باکتریایی، به‌ویژه Brucella، طراحی شده است و امکان غنی‌سازی میکروارگانیسم‌ها قبل از انتقال به محیط جامد را فراهم می‌کند.

 

🔍 محیط های کشت سلولی:   

DMEM (Dulbecco’s Modified Eagle Medium): یکی از پرکاربردترین محیط‌های پایه که حاوی غلظت بالاتری از اسیدهای آمینه و ویتامین‌ها نسبت به MEM است و برای رشد طیف وسیعی از سلول‌های پستانداران استفاده می‌شود.

MEM (Minimum Essential Medium): یک محیط پایه که برای رشد اولیه سلول‌ها در کشت سلولی طراحی شد و حاوی حداقل مواد مغذی ضروری مورد نیاز برای بقای سلول است.

RPMI 1640: محیطی که عمدتاً برای کشت سلول‌های خونی (مانند لنفوسیت‌ها) و سلول‌های سرطانی در تعلیق (Suspension Culture) به کار می‌رود و حاوی بافر HEPES برای پایداری pH است.

Ham’s F-12: محیطی غنی‌تر که برای کشت سلول‌های تخصصی‌تر و سلول‌هایی که نیازهای تغذیه‌ای پیچیده‌تری دارند، مانند سلول‌های تخمدان همستر (CHO) یا سلول‌های اولیه، مناسب است.